Dengbêj:
Kürtçe'de 'Sese hayat veren' anlamına gelen 'Dengbêj', Kürt kültürüne ait destanları, aşk hikayelerini, isyanları, tarihi olayları herhangi bir enstrüman kullanmadan, sesleri ile
canlandıran Kürt ozanlarına verilen isimdir. Denbêjlerin seslerini kullanarak yarattıkları yapıtlara "kilam" denir. Dengbêjler, yüzyıllar boyunca köy köy, şehir şehir gezerek
anlattıkları hikayelerle, sözlü Kürt Edebiyatının yaşamasına aracılık etti. Van’da halen faaliyet gösteren dengbejler evi bulunmaktadır.
Van Folkloru:
Van oyunları hareketli ve ritmiktir. Bugün otuzun üstünde oyun oynanır. Davul-zurna eşliğinde en ünlü oyunları Toycular, Nare, Kirse,
Hoycan, Hırhır, Nure, Şevko, Meyroke, Üçayak, Lorke, Dingo, Temir ve daha birçok güzel oyunları zevkle oynanmaktadır. Erkekler; çuha şalvar, samur kürk, çehmen, serheddin giyer, başa
fes, bele kuşak ve hançer takarlar. Kadınlar; yün kumaşlardan etekler, belden büzgülü uzun kapalı entari, üzerine boncuklu yelekler giyer, başa kofi takarlar.
Feqiye Teyran:
Feqiyê Teyran, 1590-1660 yılları arasında yaşadığı sanılılan bir Kürt Emirinin oğludur. Kürt edebiyatında önemli bir şair, masal ve destan yazarıdır. Feqiyê Teyran; Şexê Senan, Qiseya
Bersiyayî ve Qewla Hespê Reş adlı eserlerin yazarıdır. İlk Kürt düzyazı yazarlarındandır. (Ber Sîs)
Feqiyê Teyran , medrese eğitimi almış, okumuş, bilge bir kişiliktir. Onun zamanında Ortadoğuda ve Kürt coğrafyasında da dinî medreseler vardı. Bu medreselerde islamî bilgiler, dil ve
edebiyat dersleri verilirdi. Feqe ismi, ilimden/talebe kelimesinden; Teyr/kuş ise Mentiq et-Teyr adlı eserden gelir. Bu, Ferîdeddîn Attarın çokça bilinen eseridir. Anlamı; Kuşların
konuşmasıdır.
Feqiyê Teyran'ın Ferîdeddîn Attar ile ilişkisine bakıldığında; Teyranın hem düşünsel anlamda hem de şiir yazış tarzı bakımından ondan büyük oranda etkilendiğini görülür. Mevlana da
Ferîdeddîn Attarın tasavvuf anlayışından çok etkilenmiştir.
Feqiyê Teyran, Kürt edebiyatında doğa, aşk, tasavvuf üzerine yazan önemli şairlerdendir. Halk arasında tanındığını, bilindiğini söylemek yanlış olmaz. En çok bilinen ismi Feqiyê Teyran olmakla beraber şiirlerinde; Feqê Têra, Feqîyê Gerok, Meksî, Xoce, Mîr Mihê, Mîm û Hê gibi isimler kullandığını görebiliriz. Asıl ismi Muhemmeddir. Araştırmalar kendisinin toplumun üst kesiminden bir insan olduğunu hatta mîr olabileceğini göstermektedir. Halen türbesi Vanın Bahçesaray (miks) ilçesindedir.